Advocaat voor herziening bij de Hoge Raad

Wat herziening is

Wie in eerste aanleg, in hoger beroep en eventueel in cassatie is veroordeeld, heeft de gewone rechtsmiddelen uitgeput. De veroordeling is dan onherroepelijk. Herziening is het buitengewone rechtsmiddel dat daarna nog openstaat: een verzoek aan de Hoge Raad om de zaak opnieuw te laten beoordelen, omdat er iets aan het licht is gekomen wat de rechter destijds niet wist.

De wet kent drie gronden. De belangrijkste en verreweg meest gebruikte is het novum, een nieuw gegeven. Daarnaast kan herziening worden gevraagd wanneer twee onherroepelijke uitspraken elkaar tegenspreken, en wanneer het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft vastgesteld dat de veroordeling in strijd was met het EVRM.

Anders dan bij hoger beroep en cassatie geldt voor herziening geen termijn. Een verzoek kan jaren na de veroordeling worden ingediend en, zolang er telkens een nieuw gegeven is, ook meerdere keren. Het verzoek wordt ingediend door een advocaat, namens de veroordeelde. Is de veroordeelde overleden, dan kan de familie het verzoek laten doen.

Het novum: wat als nieuw gegeven telt

Een novum is een gegeven dat de rechter niet bekend was en dat, als hij het wél had gekend, het ernstige vermoeden wekt dat hij tot een andere uitkomst zou zijn gekomen: vrijspraak, ontslag van alle rechtsvervolging, niet-ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie of toepassing van een lichtere strafbepaling. Sinds de wetswijziging van 2012 hoeft het niet meer om een feitelijke omstandigheid te gaan; ook een nieuw deskundigeninzicht over bestaand bewijs kan een novum zijn.

In de praktijk komen nova uit een beperkt aantal hoeken:

• Forensisch onderzoek dat is doorontwikkeld. DNA-onderzoek van nu haalt uit sporen van twintig jaar geleden resultaten die destijds niet mogelijk waren. Hetzelfde geldt voor telecomgegevens, schotrestenonderzoek en digitaal sporenonderzoek.
• Een deskundige die het oude bewijs onderuithaalt. Een neuropsycholoog die aantoont dat een getuige zich het gebeurde onmogelijk kan herinneren, een patholoog die het tijdstip van overlijden anders vaststelt, een handvoorkeuranalyse die niet bij de veroordeelde past.
• Een getuige die zijn verklaring niet langer volhoudt, of van wie pas nu blijkt onder welke omstandigheden de verklaring tot stand kwam.
• Nieuwe feiten uit een ander onderzoek, bijvoorbeeld een bekentenis of een dader die in een latere zaak naar voren komt.

Het aanknopingspunt zit vaak al in het dossier. Daarom beoordelen wij afgesloten zaken ook zonder dat er al een nieuw feit op tafel ligt: wij lezen het dossier op bewijs dat nooit is getoetst en op onderzoek dat met de kennis van nu anders zou uitvallen.

Hoe de procedure verloopt

1. Dossieronderzoek. Wij vragen het volledige dossier op, inclusief de onderliggende stukken van het opsporingsonderzoek, en brengen in kaart waar de veroordeling precies op rust. Dat leidt tot een eerlijk advies: kansrijk, of niet.
2. Deskundigen. Is er een aanknopingspunt, dan laten wij dat toetsen door onafhankelijke deskundigen. Hun rapporten vormen de kern van het verzoek.
3. Nader onderzoek via de procureur-generaal. De veroordeelde kan de procureur-generaal bij de Hoge Raad vragen om nader onderzoek naar een mogelijk novum. Bij zwaardere zaken wint de procureur-generaal daarover advies in bij de Adviescommissie afgesloten strafzaken (ACAS). Zo kwam in de zaak van Olaf H. het onderzoek tot stand dat de belangrijkste getuigenverklaring onderuithaalde.
4. Het herzieningsverzoek. Het verzoek wordt schriftelijk ingediend bij de Hoge Raad, met alle nieuwe stukken. De procureur-generaal concludeert, waarna de Hoge Raad beslist.
5. Verwijzing en nieuwe behandeling. Verklaart de Hoge Raad het verzoek gegrond, dan verwijst hij de zaak naar een gerechtshof dat er nog niet over heeft geoordeeld. Dat hof behandelt de zaak in zijn geheel opnieuw. Zit de veroordeelde vast, dan kan de Hoge Raad de tenuitvoerlegging van de straf al schorsen.
6. Schadevergoeding. Eindigt de zaak in vrijspraak of in niet-ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie, dan heeft de veroordeelde recht op vergoeding van de ondergane detentie en de kosten. Ook die procedure voeren wij.

Zaken van het kantoor

Herziening is een klein vakgebied. Mr. Peters staat vooral langgestraften en tot levenslang veroordeelden bij, en voerde procedures in zaken die ook buiten de rechtszaal de aandacht trokken.

De vuurwerkramp in Enschede

Na de ramp van 13 mei 2000 werd André de V. in 2003 vrijgesproken van brandstichting, maar de oorzaak van de ontploffing bleef onopgehelderd. Mede naar aanleiding van het door mr. Peters ingediende herzieningsverzoek kondigden politie en Openbaar Ministerie in november 2011 een nieuw feitenonderzoek aan, gericht op de oorspronkelijke tip en de sporen die de zaak in gang hadden gezet.

Olaf H., de dubbele moord in Sittard

Olaf H. werd in 2004 tot levenslang veroordeeld voor het neerschieten van een autohandelaar, diens vrouw en hun negenjarige kleindochter. De veroordeling rustte grotendeels op de verklaring van het meisje, dat een schot in het hoofd overleefde. In 2013 legde mr. Peters negen nieuwe feiten voor aan de Hoge Raad. Twee neuropsychologen concludeerden dat haar hersenletsel zo ernstig was dat herinneringen aan de schietpartij onmogelijk zijn. De Hoge Raad liet in 2015 nader onderzoek doen; dat onderzoek bevestigde in 2016 dat de getuigenis niet waarheidsgetrouw kan zijn, waarna een nieuw herzieningsverzoek volgde.

Louis Hagemann

Hagemann zit levenslang uit voor de moord op zijn minnares Corina Bolhaar en haar twee kinderen. Een eerste herzieningsverzoek wees de Hoge Raad in 2014 af. In 2016 diende mr. Peters een tweede verzoek in, op basis van deskundigen die concludeerden dat een cruciale getuigenverklaring mogelijk vals is, dat de moorden op een ander tijdstip kunnen zijn gepleegd en dat de dader linkshandig moet zijn geweest. Hagemann is rechtshandig.

Over deze zaken is destijds uitgebreid bericht. De berichten staan, met verwijzing naar de oorspronkelijke bronnen, in het archief onder In de media.

Voor familie van een langgestrafte

Het initiatief voor een herziening komt zelden van de veroordeelde zelf. Het zijn meestal een partner, een ouder of een broer of zus die niet kunnen accepteren dat de zaak is gesloten, en die na jaren nog steeds op één punt in het dossier stuiten dat niet klopt. Met hen voeren wij het eerste gesprek. U hoeft daarvoor geen dossier mee te nemen; vertel wat u weet en waar volgens u de fout zit. Wij vragen de stukken zelf op.

Hoe het leven van langgestraften en hun omgeving eruitziet, liet mr. Peters zien in de documentaireseries Langgestraft (VPRO, 2011) en Vrouwen achter tralies (NPO, 2014).

Kosten en doorlooptijd

Herzieningszaken behandelen wij op betalende basis, met een uurtarief dat vooraf schriftelijk wordt vastgelegd. Zie de pagina over kosten. Het dossieronderzoek en de deskundigenrapporten zijn de grootste posten. Wij werken in stappen: na elke stap weet u wat die heeft opgeleverd en beslist u of u doorgaat.

Reken op een lange adem. Het dossieronderzoek en het deskundigenonderzoek nemen maanden in beslag, een adviestraject bij de ACAS en de beslissing van de Hoge Raad doorgaans meer dan een jaar. Een herzieningsprocedure van begin tot eind duurt zelden korter dan twee jaar. Daar staat tegenover dat het de enige weg is die na een onherroepelijke veroordeling nog tot vrijspraak kan leiden.

Laatst bijgewerkt op 3 september 2026 door mr. J. Peters.